Het autonome atelier

t18

 

De Vrijplaats is uniek vanwege het atelier als autonome ruimte in de school waar vrij werken centraal staat. Vrij werken is niet vrijblijvend, en wil zeggen dat kinderen de ruimte krijgen om vanuit de eigen belevingswereld projecten te beginnen met verschillende thema’s en vanuit diverse disciplines. In het atelier is er ruimte voor onderzoek, experiment, nieuwsgierigheid en spel. Er is aandacht voor diversiteit, contextualiteit en multidisciplinariteit. Kinderen vinden er heel vanzelfsprekend de verbinding met bijvoorbeeld techniek, beweging/dans, wetenschap, natuur, literatuur of drama.

Wij zien het atelier als het hart van onze school. Want om de kracht van het informele leren te kunnen koppelen aan de kracht van het (formele) leren op school, waar je dingen leert die zich niet natuurlijk aandienen en die je toegang tot de wereld verschaffen (Biesta, 2015) hebben wij een ‘derde pedagogische ruimte’ (Wilson, 2008) nodig, die aan de kinderen de ruimte geeft om hun eigen wereld en ervaringen binnen de school te brengen. De door kinderen gerunde studio’s van Room 13  zien wij als een  eigentijdse opvatting van de werkplaats in Freinet, waarbij de essentie van ‘maken’ en ‘democratie’ onaangetast blijven. Een actuele theoretische onderbouwing hiervoor komt van Masschelein in “Het atelier als autonome pedagogische plek” (2013) en Adams&Owens in “Creativity and Democracy in Education” (2015).

Het atelier maakt deel uit van de school-leefgemeenschap, maar staat los van het onderwijsprogramma. In het atelier hebben kunstenaars van verschillende disciplines een (tijdelijke) werkplek, waar zij aan eigen werk kunnen werken. Een voorwaarde voor deze vorm van ‘artist in residency’ is dat de kunstenaars de (fysieke) ruimte en de verantwoordelijkheid voor de dagelijkse gang van zaken delen met de kinderen. De kinderen zijn altijd welkom in het atelier om (samen) te werken met wie zij willen. Elk kind maakt hierover afspraken met de eigen leerkracht en met de kunstenaars in het atelier.

Naast het faciliteren van creatieve experimenten van kinderen, heeft het atelier een belangrijke functie in het bewaken van de uitgangspunten van De Vrijplaats. De Freinet-aanpak waar het onderwijs op De Vrijplaats op gebaseerd is, is een voortdurend proces van zoeken, experimenteren, soms teleurstelling en natuurlijk successen. Kunstenaars gebruiken hun ‘mislukkingen en toevalligheden’ vaak en kunnen vanuit die ervaring bijdragen aan dit zoekproces. Het atelier functioneert als plek van onderzoek naar informele leerprocessen en naar het belang van ‘maken’ als leeractiviteit. Bovendien draagt het atelier als levensechte artistieke omgeving bij aan een authentieke aanpak van het kunstonderwijs in de school. Door als opleiding/onderzoeksschool samen te werken met onder andere de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten fungeert niet alleen het atelier maar de hele school als broedplaats voor de ontwikkeling van (kunst)onderwijs.